Նոյեմբերի 28-դեկտեմբերի3-ը, առաջադրանք, 7-րդ դաս.

Դեկտեմբերի 10-20, առաջադրանք, 7-րդ դաս.

15-20 նախադասությամբ ամփոփել ինչ թեմաներ ենք ուսումնասիրել այս ամսվա ընթացքում, ամենատպավորիչ թեմաները:

Մառկոս, կռասոս, հուլիոս կեսար ք.ա. 60 թ եռապետություն

Հին Հռոմը առաջացել է մ.թ.ա. 753 թ․ Իտալիայում։ Սկզբում այն թագավորություն էր։
Մ.թ.ա. 509 թ․ դարձավ հանրապետություն, որտեղ երկիրը ղեկավարում էին սենատը և ընտրված պաշտոնյաները։

Հռոմը ուներ ուժեղ բանակ և նվաճեց շատ երկրներ Միջերկրական ծովի շուրջը։
Մ.թ.ա. 27 թ․ Հռոմը դարձավ կայսրություն, առաջին կայսրը՝ Օգոստոսը։

Հռոմեացիները հայտնի էին իրենց օրենքներով, ճանապարհներով, շինություններով և լատիներեն լեզվով։
476 թ․ Արևմտյան Հռոմեական կայսրությունը ընկավ։

Գնահատել աշխատանքը -0-10 սանդղակի շրջանակում

Ես ինձ գնհատում եմ 9 կամ 8։

1.Թվարկե՛ք  քիմիական ռեակցիաների հատկանիշները:   

Քիմիական ռեակցիաների հատկանիշներն են այն նշանները, որոնց միջոցով կարելի է հասկանալ, որ տեղի է ունենում քիմիական փոխակերպում՝ նյութը փոխվում է այլ նյութի։ Նաև ռեակցիայի արդյունքում առաջանում են նոր նյութեր՝ այլ կազմով և հատկություններով։

Նոր նյութերի առաջացում

Գույնի փոփոխություն

Գազի անջատում

Տաքության կամ լույսի անջատում

2.Ի՞նչ է նյութը, ի՞նչ է մարմինը։

Նյութ – այն է, ինչից կազմված են մարմինները։

Մարմին – առարկա է, որն ունի ձև և ծավալ։

3.Թվարկե՛ք նյութի ֆիզիկական հատկություններ։

Նյութի ֆիզիկական հատկությունները այն հատկություններն են, որոնք կարելի է դիտել կամ չափել առանց նյութի կազմը փոխելու, այսինքն՝ առանց քիմիական ռեակցիա տեղի ունենալու։

Գույն, հոտ, համ, խտություն, հալման ջերմաստիճան, եռման ջերմաստիճան, լուծելիություն, էլեկտրական հաղորդունակություն։

Քիմիական հատկությունները՝

Նյութի քիմիական հատկությունները ցույց են տալիս, թե ինչպես է նյութը փոխվում կամ փոխազդում այլ նյութերի հետ՝ առաջացնելով նոր նյութեր։ Այս հատկությունները չեն երևում պարզապես դիտելով նյութը։ 

4.Ի՞նչ է խառնուրդը, և ինչպիսի՞ տեսակներ գիտես:

Խառնուրդներ կոչվում են այն նյութերը, որոնք բաղկացած են երկու կամ ավելի տարբեր նյութերից, որոնք միմյանց հետ չեն համակցվել քիմիական ձևով, այլ պահպանել իրենց բնորոշ հատկությունները: Ես գիտեմ համասեռ և անհամասեռ խառնուրդներ։

Համասեռ խառնուրդ՝ այնպիսի խառնուրդ է, որի բոլոր մասերը միատեսակ են, այսինքն՝ բաղադրիչները լավ խառնված են:

Անհամասեռ խառնուրդ՝ այնպիսի խառնուրդ է, որտեղ բաղադրիչները չէին խառնվել հավասարաչափ, և դրանց տարբեր մասերում կարելի է տարբեր բաղադրիչներ տեսնել։

5.Նշի՛ր երկու մետաղական և երկու ոչ մետաղական տարր։

Նատրիում — Na, Նեոն-Ne

Թթվածին-O, Քլոր — Cl

6.Ի՞նչ է քիմիական տարրը։

Ատոմների յուրաքանչյուր առանձին տեսակը կոչվում է քիմիական տարր։ Յուրաքանչյուր տարր ունի իր առանձնահատկությունները, որոնք կախված են նրա ատոմի կառուցվածքից։

7.Ի՞նչ է հարաբերական ատոմային զանգվածը:

Հարաբերական ատոմային զանգվածը չափողականություն չունի, այն հարաբերական մեծություն է: Տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը ցույց է տալիս, թե այդ տարրի մեկ ատոմի զանգվածը (m0)  քանի՞ անգամ է գերազանցում զանգվածի ատոմային միավորը:

8.Ո՞ր նշաններն են օգտագործում հետևյալ տարրերի համար՝

թթվածին-O, նատրիում-Na, ծծումբ-S, երկաթ-Fe։

9.Քանի՞ ատոմ կա CaCl₂ միացությունում։

Ընդամենը 3 ատոմ (1 Ca և 2 Cl)։

10.Ի՞նչ տարբերություն կա ֆիզիկական և քիմիական երևույթների միջև:

Ֆիզիկական – նոր նյութ չի առաջանում։

Քիմիական – առաջանում են նոր նյութեր։

11.Ո՞ր հատկությունն է ֆիզիկական։

ա) այրման ունակությունը

բ) հալման ջերմաստիճանը

գ) ռեակցիայի արագությունը

դ) օքսիդացման աստիճանը

12.Ի՞նչ է ատոմը:

Ատոմը նյութի փոքրագույն, քիմիապես անբաժանելի մասնիկն է:  

13.Ի՞նչ է պարզ նյութը:

Պարզ նյութերը կազմված են մեկ քիմիական տարրի ատոմներից:

14.Ի՞նչ է բարդ նյութը:

Բարդ նյութը այն նյութն է, որը բաղկացած է երկու կամ ավելի տարբեր քիմիական տարրերի ատոմներից։ Բարդ նյութերը կարող են լինել միացություններ կամ խառնուրդներ։

15.Թվարկե՛ք  քիմիական ռեակցիաների հատկանիշները:  

Նոր նյութերի առաջացում

Գույնի փոփոխություն

Գազի կամ նստվածքի առաջացում

Ջերմության կամ լույսի անջատում

1. Ի՞նչն են անվանում մեխանիկական շարժում:               

Մեխանիկական շարժում են անվանում մարմնի տեղափոխությունը տարածության մեջ ժամանակի ընթացքում՝ ուրիշ մարմինների նկատմամբ։

2. Բերել մեխանիկական շարժման օրինակներ:

Մեքենայի շարժումը ճանապարհի վրա։

Օդանավի թռիչքը օդում։

Մարդու քայլելը փողոցով։

Նավի լողալը ջրի վրա։

3. Ո՞ր մարմինն են անվանում հաշվարկման մարմին:

Հաշվարկման մարմին է կոչվում այն մարմինը, որի նկատմամբ որոշում են մյուս մարմինների շարժումը:

4. Շարժվող գնացքի վագոնում սեղանի վրա դրված է գիրք: Որ մարմինների նկատմամբ է գիրքը՝ ա. շարժվում, բ. մնում դադարի վիճակում:

Երկրի նկատմամբ՝ շարժվում է:

Սեղանի և գնացքի նկատմամբ՝ դադարի վիճակում է։

5. Ի՞նչն են անվանում նյութական կետ:

Նյութական կետ է կոչվում այն մարմինը, որի չափերն ու ձևը տվյալ խնդրի լուծման համար կարելի է անտեսել:

6. Ո՞ր դեպքում մարմինը կարելի է համարել նյութական կետ, որ դեպքում՝ ոչ: Բերել օրինակներ:

Օրինակ` Տրամվայը՝ երբ ուսումնասիրում ենք նրա շարժումը ամբողջ քաղաքի չափերով։

Օրինակ՝ Երկիրը չի կարելի համարել նյութական կետ, երբ ուսումնասիրում ենք նրա պտույտը իր առանցքի շուրջը։

7.Հետևյալ ո՞ր դեպքերում ուսումնասիրվող մարմինը կարելի է համարել նյութական կետ.

    ա) չափագլանով որոշում են պողպատե գնդի ծավալը;

    բ) դիտարկվում է Երկրի պտույտն իր առանցքի շուրջը; 

   գ) դիտարկվում է Լուսնի պտույտը  Երկրի շուրջը;

   դ) Ինքնաթիռը վայրէջք է կատարում:

8. Կարելի՞ է երկրագունդը համարել նյութական կետ:

Ոչ։

9. Ի՞նչն են անվանում շարժման հետագիծ:

Շարժման հետագիծ է կոչվում այն գիծը, որով շարժման ընթացքում անցնում է մարմնի կամ նյութական կետի բոլոր հաջորդական դիրքերը միացնող գիծը։

10. Բերել ուղղագիծ և կորոգիծ շարժումների օրինակներ:

Ուղղագիծ շարժում՝ ավտոմեքենան ուղիղ ճանապարհով է շարժվում, կամ քարն ընկնում է ուղղահայաց ներքև։

Կորագիծ շարժում՝ Լուսնին պտտվում է Երկրի շուրջը, կամ գնդիկը նետվում է անկյան տակ։

11. Դիտարկել սեղանի վրա գլորվող և գետին ընկնող գնդիկի շարժումը: Գծել նրա շարժման հետագիծը:

Սեղանի վրա գնդիկը շարժվում է ուղիղ գծով (հորիզոնական ուղղությամբ), իսկ սեղանի եզրից ընկնելուց հետո շարժվում է կորագծով՝ գետնի ուղղությամբ։

12. Ի՞նչն են անվանում մարմնի անցած ճանապարհ:

Մարմնի անցած ճանապարհ է կոչվում այն հետագծի երկարությունը, որով անցել է մարմինը տվյալ ժամանակահատվածում։

13. Ինչո՞վ է տարբերվում հետագիծն անցած ճանապարհից:

Հետագիծը՝ գիծ է, որով մարմինը շարժվել է։

Անցած ճանապարհը՝ այդ գծի երկարությունն է։

14. Կհանդիպե՞ն արդյոք երկու նյութական կետեր, եթե հայտնի է, որ դրանց հետագծերը հատվում են:

Եթե նրանց հետագծերը հատվում են տարբեր պահերի, ապա նրանք չեն հանդիպի։
Կհանդիպեն միայն այն դեպքում, եթե հատման կետով անցնում են միևնույն պահին։

15. Չափեք  ձեր քայլի միջին երկարությունը և որոշեք տնից մինչև մոտակա կանգառը ձեր անցած ճանապարհը:

Իմ անցած ճանապարհը տնից մինչև կանգառ այսքան քայլ եղավ՝ 549 քայլ։

1.Ո՞ր շարժումն են անվանում  հավասաչափ:

Հավասարաչափ շարժումը այնպիսի շարժումն է, երբ մարմնի արագությունը մշտապես հավասար է, այսինքն՝ մարմինը մեկևնույն արագությամբ շարժվում է միևնույն ուղղությամբ:

2.Կարելի՞ է արդյոք հավասարաչափ համարել՝

ա. ժամացույցի սլաքի ծայրակետի շարժումը,

Ամեն մի ամբողջ շրջան իրականացնելու համար չի շարժվում հավասարաչափ, քանի որ սլաքի արագությունը կախված է նրա դիրքից:

բ. թելից կախված գնդիկի տատանողական շարժումը,

Չի համարվում հավասարաչափ շարժում, որովհետև այն շարժվում է արագության փոփոխությամբ՝ սկսելով միևնույն արագությամբ տատանվել:

գ. ջրի շարժումը գետում, որի հունը մեկ լայնանում է մեկ՝ նեղանում,

Այս շարժումը չի կարելի համարել հավասարաչափ, քանի որ հունը փոփոխվում է՝ արագությունը կարող է տարբեր լինել տարբեր հատվածներում:

դ. մետրոյի շարժասանդուղքի շարժումը:

Հավասարաչափ շարժում է, եթե արագությունը միշտ համատարած է։

3.Ո՞ր մեծությունն է կոչվում հավասարաչափ շարժման արագություն ՝գրել բանաձևը:

v=t/s

4.Ի՞նչ միավորներով է չափվում արագությունը՝ ՄՀ-ում:

Արագությունը չափվում է մ/վ, երբ օգտագործում ենք ՄՀ համակարգը:

5.Ինչպե՞ս որոշել հավասարաչափ շարժվող մարմնի անցած ճանապարհը,եթե հայտնի է նրա արագությունը ու շարժման ժամանակը,գրել բանաձևը

s=v/t

6. Ինչպե՞ս որոշել հավասարաչափ շարժվող մարմնի անցած ճանապարհը,եթե հայտնի է նրա արագությունը ու շարժման ժամանակը,գրել բանաձևը

s=v/t

7. Ինչպե՞ս որոշել հավասարաչափ շարժման ժամանակը, եթե հայտնի են մարմնի արագությունն ու ճանապարհը,գրել բանաձևը:

s=s/v

8. Ի՞նչ է վեկտորը, ինչ է սկալյարը:

Վեկտոր – Ֆիզիկական մեծություն, որը ունի ուղղություն և չափ, օրինակ՝ արագությունը, ուժը:

Սկալյար – Ֆիզիկական մեծություն, որը չունի ուղղություն, օրինակ՝ ժամանակը, զանգվածը,

9. Արտահայտեք մ/վ — ով.

      1կմ/վ    =  1000մ/վ ;   54կմ/ժ  =  16մ/վ ;

      36կմ/ժ  =  36000մ/վ ;    8կմ/ժ  =  5մ/վ :

10. Ինչպես է կախված  հավասարաչափ շարժվող մարմնի անցած ճանապարհը ժամանակից:

Հավասարաչափ շարժման դեպքում անցած ճանապարհը ժամանակիֆունկցիա է, այսինքն՝ s կախված է t-ից՝ s=v/t

11.Ի՞նչ տեսք ունի հավասարաչափ շարժման ճանապարհի գրաֆիկը:

Հավասարաչափ շարժման գրաֆիկը ուղղաձիգ գիծ է, որը ցույց է տալիս, որ անցած ճանապարհը ժամանակի հետ մեծանում է հավասար մասերով:

12.Ինչպե՞ս է շարժվում մարմինը,եթե նրա վրա այլ մարմիններ չեն ազդում:

Եթե մարմնի վրա այլ մարմիններ չեն ազդում, ապա այն կշարունակի շարժվել իր ընթացիկ վիճակում:

13.Ո՞ր երևույթն  է կոչվում իներցիա:

Իներցիան այն հատկությունն է, որ մարմինները հակված են պահելու իրենց շարժման վիճակը՝ ինչ-որ ձևի հանգստի կամ շարժման, եթե դրանց վրա չի ազդում արտաքին ուժ:

14. Ինչո՞ւ որոշ կենդանիներ ջրից դուրս գալիս թափահարում են իրենց:

Այս երևույթը կապված է իներցիայի և ջրի մեջ ծավալված ուժերի հետ. երբ կենդանին դուրս է գալիս ջրից, նրա մարմինը շարունակում է շարժվել դեպի առաջ, սակայն ջրի կպչունությունը դանդաղեցնում է և կենդանին թափահարում է իր մարմինը՝ որպեսզի ազատվի ջրից:

15.Ինչո՞ւ է վտանգավոր թռչել շարժվող ավտոբուսից:

Եթե ավտոբուսը շարժվում է, ապա դրա ներսում գտնվող մարդը գտնվում է շարժվող համակարգում, որի մեջ մարմնի արագությունը համընկնում է ավտոբուսի արագության հետ: Երբ մարդը դուրս է գալիս ավտոբուսից, նրա արագությունը որոշ ժամանակ պահպանում է ավտոբուսի արագությունը, սակայն նա կանգ է առնում կամ թռչում է ավտոբուսի շարժման ուղղությամբ՝ ինչի հետևանքով վտանգավոր է:

16.Շրջապատից մեկուսացված մարմինը կփոխի՞ իր արագությունը,թե ոչ:

Ոչ։

1. Ինչպե՞ս է շարժվում մարմինը, եթե նրա վրա այլ մարմիններ չեն ազդում: 

Եթե մարմնի վրա այլ մարմիններ չեն ազդում, այն կմնա հանգիստ կամ կշարունակի շարժվել ուղիղ գծով և անդադար նույն արագությամբ:

2. Ո՞ր երևույթն է կոչվում իներցիա: 

Իներցիան ֆիզիկական երևույթ է, որը վերաբերում է մարմնի հակազդեցությանը շարժման վիճակը փոխելու կամ փոփոխելու համար կիրառված ուժերին:

3. Ինչու՞ որոշ կենդանիներ ջրից դուրս գալիս թափահարում են իրենց: 

Կենդանիները, երբ դուրս են գալիս ջրից, նրանք թափահարում են իրենց մարմինները, որպեսզի հանեն ջուրը իրենց ծածկույթից: Սա հատուկ մեխանիզմ է, որն օգնում է ավելի արագ չորանալ, քանի որ ջուրը կարող է ավելորդ քաշ ստեղծել և վատացնել շարժունակությունը: Թափահարելով իրենց, նրանք հեշտացնում են ջրի դուրս գալը մաշկից կամ մազերից՝ արագացնելով չորացման գործընթացը:

4. Ինչու՞ է վտանգավոր թռչել շարժվող ավտոբուսից:   

Թռչել շարժվող ավտոբուսից վտանգավոր է իներցիայի պատճառով։ Երբ ավտոբուսը շարժվում է, նրա հետ միասին նույն արագությամբ շարժվում է նաև մարդը։ Երբ մարդը հանկարծ թռչում է ավտոբուսից, նա շարունակում է շարժվել նույն ուղղությամբ և նույն արագությամբ, որովհետև իր մարմինը պահպանում է շարժման վիճակը՝ իներցիայի օրենքով։

5. Բացատրեք՝ ինչպե՞ս են նկարում պատկերված մուրճի գլխիկը հագցնում կոթին:

Մուրճը բռնում են այնպես, որ գլխիկը լինի վերևում։ Կոթը արագ հարվածում են ներքև։ Իներցիայի պատճառով մուրճի գլխիկը պահպանում է իր նախնական՝ հանգիստ վիճակը և շարժման ընթացքում կարծես մնում է տեղում, մինչդեռ կոթը շարժվում է ներքև։ Արդյունքում գլխիկը նստում է կամ ամրանում է կոթի վրա։

6. Բացատրեք՝ ինչպե՞ս է հագուստն ազատվում փոշուց, երբ այն թափ են տալիս: 

Երբ հագուստը թափ ենք տալիս, իներցիայի շնորհիվ այն ազատվում է փոշուց։ Երբ հագուստը շարժում ենք արագ դեպի մի կողմ, նրա վրա եղած փոշու մասնիկները իներցիայի պատճառով ցանկանում են պահպանել իրենց նախնական՝ անշարժ վիճակը։ Դրա հետևանքով հագուստը շարժվում է, իսկ փոշին «մնում է տեղում» և բաժանվում է հագուստից՝ թռչելով դուրս։

7. Բացատրեք՝ ինչու՞ է բժշկական ջերմաչափում սնդիկի սյունն իջնում, երբ այն թափ են տալիս: 

Բժշկական ջերմաչափում սնդիկի սյունը իջնում է իներցիայի պատճառով, երբ այն թափ ենք տալիս։ Ջերմաչափը թափ տալու պահին այն արագ շարժվում է ներքև, իսկ սնդիկը, իներցիայի հետևանքով, ձգտում է պահպանել իր նախնական՝ հանգիստ վիճակը և հետ է մնում շարժումից։ Այդ պահին սնդիկը կտրվում է ջերմաչափի նեղ վզիկից (նեղ հատվածից), և դրա մի մասը իջնում է ներքև, ինչի հետևանքով սնդիկի սյունը կարճանում է։

8. Ինչու՞ որսորդական շնից փախչելիս աղվեսը հաճախ կտրուկ փոխում է շարժման ուղղությունը: 

Աղվեսը որսորդական շնից փախչելիս կտրուկ փոխում է շարժման ուղղությունը, որպեսզի շունը չկարողանա բռնել իրեն և սա նույնպես կապված է իներցիայի երևույթի հետ։ Երբ շունը վազում է մեծ արագությամբ, նրա մարմինը իներցիայի պատճառով ձգտում է պահպանել նույն ուղղությունը։ Երբ աղվեսը հանկարծ փոխում է ուղղությունը, շունը չի կարող անմիջապես փոխել իր շարժման ուղղությունը և շարունակում է մի քիչ վազել հին ուղղությամբ։ Այդ ընթացքում աղվեսը կարողանում է հեռանալ։

9. Անշարժ սայլակն սկսեց շարժվել (նկ. ա): Օգտվելով նկարից` որոշեք սայլակի շարժման ուղղությունը: 

ա) Ձախ կողմում բեռնատարն սկսել է շարժվել։

Երբ մեքենան շարժվում է առաջ, վրան դրված արկղերը իներցիայի պատճառով ձգտում են պահպանել իրենց նախնական՝ հանգիստ վիճակը, դրա հետևանքով դրանք կարծես «հետ են մնում» և թեքվում են հակառակ ուղղությամբ՝ դեպի ետ։

բ)Աջ կողմում մարդը փորձում է հանել թղթիկը բաժակի տակից։

Եթե թուղթը արագ քաշեն, բաժակը իներցիայի շնորհիվ չի հասցնում շարժվել նրա հետ և մնում է տեղում, արդյունքում բաժակը չի ընկնում։

10. Թղթի կտորը դրեք սեղանի եզրին (նկ. բ): Նրա վրա դրեք ջրով լցված բաժակ, ինչպես ցույց է տրված բ նկարում: Մի ձեռքով բռնեք թղթի կախված ծայրը, իսկ մյուս ձեռքով կտրուկ հարվածեք թղթին: Բացատրեք փորձի արդյունքը: 

Երբ թղթի կախված ծայրը կտրուկ հարվածում ենք, թուղթը շատ արագ քաշվում է կողքից, բայց բաժակը, որը դրված է նրա վրա, իներցիայի պատճառով չի հասցնում շարժվել թղթի հետ և մնում է իր տեղում՝ սեղանի վրա։ Եթե հարվածը լինի դանդաղ, բաժակը նույնպես կշարժվի թղթի հետ ու կընկնի։

11․ Ե՞րբ է իներցիան օգուտ տալիս և ե՞րբ՝ վնաս։ Բերեք օրինակներ։

Երբ օգուտ է տալիս

Օրինակ՝ գնացքը կամ ավտոմեքենան շարժվել սկսելուց հետո որոշ ժամանակ շարունակում է շարժվել առանց շարժիչի ուժեղ աշխատանքի՝ իներցիայի շնորհիվ։

Կոթին հարվածելիս գլխիկը իներցիայի շնորհիվ մնում է տեղում և ամրանում է կոթին։

Երբ վնաս է տալիս

Շարժվող մեքենայից թռչելիս, մարդը շարունակում է շարժվել նույն արագությամբ և կարող է ընկնել ու վնասվել։

Մեքենան հանկարծ կանգնելիս մարդիկ առաջ են նետվում՝ իներցիայի պատճառով, և կարող են վնասվել։